Bir STEM atölyesinde iki grup rüzgâr türbini modeli geliştiriyor. Birinci grubun türbini daha hızlı dönüyor. İkinci grubun türbini ise daha az malzeme kullanarak hedeflenen dönüş hızına ulaşıyor. Hangi tasarımı seçmeliyiz? Öğrencinin vereceği yanıt, tasarımların hangi ölçütlere göre değerlendirildiğine ve test verilerinin bu ölçütlerle nasıl ilişkilendirildiğine bağlıdır.
Bir ölçüm ne zaman kanıta dönüşür?
Bilimsel argümantasyonda öğrenci bir iddia ortaya koyar, ilgili verileri seçer ve bu verilerin iddiasını neden desteklediğini açıklar. Fen dersinde bu süreç bir olguyu açıklamak için kullanılabilir. Mühendislik tasarımında ise öğrenci aynı akıl yürütmeyi bir çözümün belirli bir ihtiyaca neden daha uygun olduğunu göstermek için kullanır. Örneğin, “Türbin dakikada 180 devir yaptı” bir ölçüm sonucudur. Bu sonuç, tasarımın hedeflenen dönüş hızına ulaşıp ulaşmadığını değerlendirmek için kullanıldığında kanıt işlevi görür.
Toulmin modeliyle bir tasarım kararını savunmak
Toulmin’in argümantasyon modeli, öğrencinin iddiası, verisi ve veriyi iddiaya bağlayan gerekçesi arasındaki ilişkiyi görünür kılar. Öğrenci ayrıca iddiasının hangi koşullarda geçerli olduğunu belirtebilir ve karşı görüşe yanıt verebilir. Bu yapı, özellikle iki tasarım farklı ölçütlerde öne çıktığında öğrencinin seçimini nasıl yaptığını anlamamızı sağlar.
Bir BİLSEM atölyesinde öğrencilerden, aynı fan ayarında ortalama en az 150 devir/dakikaya ulaşan ve 20 gramlık kanat malzemesi sınırını aşmayan bir model tasarlamalarını istediğimizi düşünelim. İki model de hedefe ulaşırsa önceliğimiz daha az malzeme kullanmak olsun. Aşağıdaki değerler örneği açıklamak için oluşturulmuştur.
| Prototip | Üç denemedeki dönüş hızı (devir/dakika) | Ortalama | Kanat malzemesi |
|---|---|---|---|
| İki kanatlı model | 150, 156, 153 | 153 | 12 g |
| Üç kanatlı model | 177, 180, 183 | 180 | 18 g |
Öğrencinin tasarım savunması şöyle olabilir:
İddiam: İki kanatlı modeli seçiyorum.
Kanıtım: Bu model üç denemede ortalama 153 devir/dakikaya ulaştı ve 12 gram kanat malzemesi kullandı. Üç kanatlı model 180 devir/dakikaya ulaştı ve 18 gram malzeme kullandı.
Gerekçem: İki model de hız hedefini ve malzeme sınırını karşıladı. Hedefe ulaşıldığında daha az malzeme kullanmaya öncelik verdiğimiz için iki kanatlı model bu görev için daha uygun.
Karşı görüşe yanıtım: Üç kanatlı modelin hız üstünlüğü var. Hız hedefimiz 170 devir/dakika olsaydı, bu test sonuçlarına göre üç kanatlı modeli seçerdim.
Alternatif çözümleri değerlendirmeyi nasıl öğretiriz?
Tartışmayı prototipler tamamlanmadan başlatabiliriz. Öğrenciler önce neyi ölçeceklerine ve hangi ölçüte öncelik vereceklerine karar verir. Ardından fan ayarını, fanla model arasındaki uzaklığı ve ölçüm süresini sabit tutarak modelleri birden fazla kez test eder. Akranları da “Üç kanatlı modelin hangi üstünlüğünü kabul ediyorsun?” veya “Daha düşük rüzgâr hızında kararını yeniden değerlendirmek için hangi veriye ihtiyacın var?” gibi sorular yöneltir. Bu sorular, öğrencinin hem seçtiği tasarımı hem de seçiminin dayandığı koşulları incelemesini sağlar. İlkokul düzeyindeki NGSS mühendislik tasarımı beklentileri de alternatif çözümlerin ortak ölçütler ve kısıtlar üzerinden karşılaştırılmasını ve adil testlerle değerlendirilmesini içerir.
Bir sonraki tasarım turunu şu soruyla başlatabiliriz. “Diğer modelin hangi özelliğini kendi tasarımına aktarmak isterdin ve bu değişikliğin işe yaradığını nasıl test ederdin?” Öğrenci böylece alternatif bir çözümün güçlü yanını fark eder ve bunu sınanabilir bir iyileştirme önerisine dönüştürür.


Bir yanıt yazın